تعريف: بازرسي چشمي عبارتست از كنترل روز به روز وضعيت قطعات مورد ساخت و رسيدگي از نظر پذيرش آنها طبق مشخصات، معمولاٌ نخستين مرحله در بررسي هر قطعه ، بازرسي چشمي آن است. بازديد يا بازرسي چشمي يكي از مهمترين و متداول ترين روش بازرسي به شمار مي آيد.

اصول : پارامترهاي مهم در بازرسي چشمي عبارتند از شدت نور محيط و نوع نور محيط ، شرايط سطح وآماده سازي سطح مانند تميز كاري قطعه، زاويه نور نيز خيلي اهميت دارد ،‌چون بعضي از عيوب سطحي فقط تحت تابش نور صحيح ( تابش نور تحت زاويه مناسب )‌آشكار مي شوند .

کاربرد : تمام عيوب ظاهري اعم از عيوب سطحي ، تركهاي سطحي ،‌نادرستي شكل ،‌ انحرافات در اندازه و غيره را مي توان با بازرسي چشمي پيدا كرد.بازرسي چشمي به عنوان يك روش بازرسي غير مخرب بازرسي غير مخرب ، براي مواد خام و محصولات نيمه تمام يا تمام شده مورد استفاده مي باشد .با بازرسي چشمي حين توليد ، همينطور دربررسي نهائي مي توان از روي شكل هندسي ، ابعاد و خصوصيات سطحي رنگ ،‌شفافيت و علائم مشخصه ديگ در مورد محصول داوري نمود . بازرسي چشمي صحيح قطعات و بررسي شكل ظاهري آنها چه با چشم غير مسطح ، ‌چه با ذره بين يا اندسكوپ انجام شود ،‌ در تشخيص عيوب متالورژيكي حائز اهميت است و مي تواند مبناي برنامه ريزي براي بازرسي هاي بعدي باشد . بعلاوه بازرسي چشمي اطلاعات مفيدي بدست مي دهد كه گاهي اوقات اين اطلاعات براي حل مسئله كفايت مي كند.

مزايا : بازرسي چشمي ساده و ارازن است و به وسايل و دستگاه هاي گرانقيمت احتياج ندارد از شرايط سطحي قطعه و ارزيابي دقيق ظاهر آن خيلي چيزها روشن مي شود.

محدوديت : با چشم غير مسلح تنها نقص هاي نسبتاٌ بزرگ كه باعث شكستگي پوسته شده اند ، آشكار مي شود كارايي بازرسي چشمي را با استفاده از ذره بين با قدرت كم و ميكروسكوپ مي توان افزايش داد .

تعريف : با مايع نافذ از قديمي ترين ، اقتصادي ترين و ساده ترين روش كشف عيوب سطحي غير قابل تشخيص با چشم غير مسطح مي باشد .

اساس اين روش آزمايش مبتني بر قابليت نفوذ بعضي از مايعات با استفاده از خاصيت موئينگي به داخل حفره ها و تركهاي خيلي نازك استوار است . بنا بر اين براي آشكار سازي نقص هايي كه سبب شكستن سطح كار شده اند ،‌به كار مي رود،‌ اين مايعات كشش سطحي كم و قابليت تر كنندگي خوب نسبت به ماده آزمايش شونده دارند و قادرند روي سطح اين مواد قشر نازكي تشكيل دهند .

اصول : روش بازرسي با مواد نفوذ كننده شش مرحله اساسي دارد و عبارتند از :

آماده سازي سطح .

كاربرد مواد نفوذ كننده و اعمال زمان براي نفوذ.

برداشت مواد نافذ اضافي .

كاربرد مواد ظهور و اعمال زمان براي ظهور.

مشاهده و بازرسي .

تميز کاري نهايي

انواع روشها : در عمل مواد نفوذ كننده را به وسيله يكي از روشهاي متداول بر روي سطح قطعه به كار ميبرند.روش برگزيده به اندازه ،شكل وتعداد قطعات مورد بازرسي بستگي دارد.

بازرسي قطعه در محل نيز يكي از عوامل گزينش ميباشد.

مايعات نافذ ، چه مرئي ، چه فلورئوسنت مي توانند بوسيله هر يك از راه هاي ذيل اعمال شوند :

ماليدن : معمولاً‌ با كهنه ، پارچه پنبه اي ، تنظيف يا برس اعمال مي شود .

غوطه وري : كل نمونه به داخل يك مخزن مايع نافذ ، فرو برده مي شود .

پاشش : معمولاً با استفاده از پمپ مدار بسته كم فشار يا از قوطي هاي پاششي فشار ، مايع نافذ روي سطح پاشيده مي شود.

ريختن : مايع نافذ با يك وسيله به سادگي روي سطح ريخته مي شود

معمولا براي بازرسي چندين قطعه نسبتا كوچك بهتر است از روش فرو بردن كامل به درون مخزن حاوي مايع نفوذكنندهاستفاده شود.قطعات را بايد پيش از غوطه وري كاملاخشك كرد زيرا آب يا حلالهاي تميز كننده به جا مانده با آلوده شدن به ماده نفوذ كننده از نفوذ آن جلوگيري ميكنند. در حين غوطه وري قطعه ، بايد دقت شود كه حبابهاي هوا ايجاد نشوندوتمام سطوح بازرسي كاملا خيس شوند . معمولاص قطعات را به مدت معيني در مايع فرو مي برند و سپس بيرون مي آورند . در خلال اين مرحله ، بايد دقت شود كه مايع نفوذ كننده از تمام منافذ خارج شده باشد . قطعاتي را كه آثار ماده نفوذ كننده بر روي سطحشان وجود دارد ، پس از خشك كردن بايد دوباره غوطه ور ساخت .
معمولاً از شيوه سيلابي براي بررسي سطوح بزرگ قطعات ساده استفاده مي شود . معمولاً ماده نفوذ كننده را با فشار پاييني كه موجب ذره اي شدن سيال نمي شود ، بر روي سطح مي پاشند . بايد مطمئن شد كه ماده نفوذ كننده تمام سطح مورد بررسي را پوشانده ، و سطح در تمام مدت نفوذ مرطوب باشد .
هنگامي كه تنها بررسي قطعات تكي يا بازرسي قطعات در محل لازم است ، ماده نفوذ كننده را به وسيله قلم مو يا از طريق قوطي افشانكداري ( اسپري ) به كار مي برند . براي قطعات پيچيده تر از قلم مو استفاده شود . هنگام استفاده از شيوه سيلابي از خشك شدن ماده نفوذ كننده بر روي سطح بايد جلوگيري كرد .

کاربرد : امروزه ،‌ بازرسي با مواد نفوذ كننده رنگي ، روش صنعتي مهمي است و براي تعيين نقص هايي مانند ترك ،‌ جدا لايگي ،‌رويهم افتادگي و منطقه هاي تخلخل سطحي در بسياري قطعات به كار مي رود . اين روش تقريباٌ براي همه قطعات قابل استفاده است ، ‌اعم از اينكه قطعه بزرگ باشد يا كوچك ، شكل ساده داشته باشد يا پيچيده ؛ اين روش براي بازرسي فرآورده هاي ريختگي و كار شده فلزات آهني و غير آهني و همچنين آلياژ ها ، سراميك ها ،‌شيشه آلات و برخي قطعات پليمري به كار مي رود .

مزاياي بازرسي با مايع نافذ :

الف – علائم وجود عيب روي خود قطعه ظاهر مي شود

ب – محدوديتي براي اندازه و شكل جسم مورد كنترل وجود ندارد

ج – اين روش براي بازرسي قطعات كوچك نيز مناسب است

د- نافذها داراي قابليت نفوذ فوق العاده اي در داخل تركها بسيار نازك بوده و با تنوع در تركيب و تحت شرايط متنوعي مي توانند براي بازرسي مواد مختلفي بكار روند .

ه- متدهاي بازرسي ديگر متنندا ذرات مغناطيس اغلب به دو بازرسي جداگانه يا بيشتر نياز دارد ولي در مورد مايع نافذ يكدفعه كنترل كافي است .

فرآيند بازرسي با مايع نفوذ كننده نسبتاً ساده است ، زيرا شامل هيچ نوع سيستم الكترونيكي نيست ، و تجهيزات مورد نياز ارزانتر از ديگر تجهيزات سيستم هاي آزمون هاي غير مخرب است . معمولاًاجراي روشها و استاندارد هاي بازرسي براي قطعات توليدي خاص ساده تر از روشهاي پيچيده تر ديگر است . اين روش براي بازرسي همه نوع مواد بجز مواد متخلخل به كار مي رود ، و درپاره اي موارد ، حساسيت آن بيش از بازرسي به وسيله ذرات مغناطيسي است . بازرسي با مواد نفوذ كننده در واقع براي همه قطعات با هر اندازه و شكلي مناسب است و براي كنترل كيفي توليدات نيمه تمام و تمام شده و همچنين بازرسي مستمر قطعات در حين كار به كار مي رود . اين مورد را ممكن است در محل انجام داد ، و بدين ترتيب از پياده كردن قطعات مجموعه هاي پيچيده بزرگ جلوگيري كرد ، و يا براي ، مثلاُ ، بازرسي قطعات خارج از ديد در حين تعميرات اساسي هواپيما به كار برد .

محدوديت بازرسي با مايع نافذ :

الف – فقط عيوب منتهي به سطح را ميتواند كشف نمايد .

ب – اگر سطح جسم متخلخل باشد مايع اضافي را نمي توان به آساني از سطح قطعه پاك نمود و در نتيجه علائم عيب با علائم نفوذ موجود در اين تخلخلها مخلوط شده و بخوبي قابل تشخيص نمي باشد .

ج – با وجودي كه مايع نافذ در حدود درجه حرارتهاي نسبتاً وسيعي موثر است معهذا درجه حرارتهاي خيلي كم و خيلي زياد براي كار مناسب با مايع نافذ سازگار نمي باشد .

د- حفاظت مايع نافذ از آلوده شدن به مواد خارجي مخصوصاً آب مسئله ايست و در آماده كردن قطعات براي بازرسي و حفاظت ظروف حاوي مايع نافذ از رطوبت گرد و خاك يا ساير مواد خارجي بايد كوشيد.

آشكار سازي نقصهاي زير سطحي به روش هاي بازرسي ديگر نياز ذارد . نا همواري هاي سطحي و تخلخل مواد از عوامل ديگر عدم كارايي اين سيستم اند . اين مورد ، به ويژه مي تواند نشانه هاي غلط به وجود آورد ، زيرا هر گونه خلل و فرج را به عنوان نقص بالقوه اي ثبت خواهد

تعريف : بازرسي به روش مغناطيس كردن ذرات روشي حساس براي تعيين محل نقصهاي سطحي و برخي نقصهاي زير سطحي در مواد فرو مغناطيس است .

اصول : پارامترهاي اصلي اين روش مبتني بر مفهوم هاي نسبتاً ساده اي است .در اصل ، اگر قطعه مورد آزمايش از جنس مغناطيس شونده باشد و از آن مغناطيس عبور داده شود . خطوط قواي مغناطيس در برخورد با ناپيوستگي ها (تقريباً) عمود بر جهت ميدان تغيير مسير مي دهند و ميدان نشت قويي را به وجود مي آورند . اين ميدان نشت در سطح و بالاي قطعه مغناطيده قرار دارد ، حال چنانچه ذرات ريز مواد مغناطيس شونده بصورت خشك يا معلق در مايع ير روي سطح قطعه پاشيده شود ، در محل وجود عيب ، تجمع نموده پل مغناطيسي كه به اين ترتيب تشكيل مي شود ، محل ، اندازه و شكل ناپيوستگي را تعيين مي كند.
براي آزمايش ذرات مغناطيسي ، سطح قطعه بايستي نسبتاً صاف باشد .چه در غير اينصورت در اثر نا صافي و شيارهاي سطحي ، ذرات پل ميزنند و احتمالاً ترك در زير پوشش آنها مخفي مي ماند . گاهي از رنگ سفيد زود خشك شونده زمينه سفيدي بوجود آورده ميشود تا براده سياه در متن سفيد به خوبي مشاهده گردد . گاهي هم براده ها را رنگ مي زنند تا راحت تر ديده شوند .اگر براده با رنگ فلوئورسنت آغشته گردند در زير تابش نور ماوراء نفش به وضوح ديده مي شوند .
خاصيت مغناطيس را در قطعه به وسيله آهنرباهاي دائم ، آهنرباهاي الكتريكي ، يا با گذراندن جريانهاي قوي از درون يا پيرامون آن مي توان القاء كرد .
اين شيوه به سبب امكان توليد ميدانهاي مغناطيسي شديد در درون قطعات ، در عمليات كنترل كيفيت كاربرد گسترده اي دارد . اين روش در تشخيص و آشكار سازي تركها حساسيت خوبي دارد.چرخ دنده ها محورها و قطعات مشابه را پس از زمايش مغناطيس زدائي مي كنند تا ضمن كار و يا تراش براده ها و ذرات را جذب ننمايند .

كاربردها :

كاربردهاي صنعتي اصلي بازرسي به وسيله ذرات مغناطيسي عبارتند از : بازرسي فرآيندي ، بازرسي نهايي . بازرسي دريافتي ، تعميرات جزيي و كلي .
هر چند بازرسي فرايندي ، نقصها درحين فرايند توليد بسيار سريع نمايان مي شوند . اما در بازرسي نهايي تضمين بيشتري براي بي نقص بودن قطعات وجود دارد . در حين بازرسي هم قطعات خريداري شده نيمه تمام و هم مواد اوليه براي تشخيص نقصهاي اوليه آزمون مي شوند. بازرسي ميلگردها ،تسمه ها ، شمشهاي آهنگري و ريختگي هاي ماسه اي وارده با اين روش انجام مي شود .
در صنايع حمل و نقل (جاده اي ، راه آهن ، هوايي و دريايي) بر اساس برنامه هاي منظم تعميرات كلي موجود ،‌قطعات حساس را براي شناسايي تركها بازرسي مي كنند . ميل لنگها ، قابها ، چرخ لنگرها ، قلابهاي جرثقيل ، محورها ، پره هاي توربين بخار و اتصال دهنده ها نمونه اي از قطعات آسيب پذير به شكست ، به ويژه شكست ناشي از خستگ اند ؛ و بنا براين به بازرسي منظم نياز دارند .، سيستم بازرسي به وسيله ذرات مغناطيسي را مي توان به سادگي خودكار كرد و در نتيجه ، بازرسي مطمئن و نسبتاً بدون زحمتي انجام داد . در حالي كه سيستم خودكار در حال انجام وظايف مكانيكي خود است ، مسئول بازرسي مي تواند تمام وقت خود را صرفاً به بازرسي اختصاص دهد . آهنگ توليد متناسب با عمليات متعددي است كه همزمان در ايستگاه هاي مختلف انجام مي شود . هزينه خودكار سازي در مقايسه با هزينه نيروي انساني براي چندين واحد منفرد دستي كه براي دستيابي به همان آهنگ هاي توليدي لازم است ، توجيه پذير خواهد بود .

مزاياي آزمايش با ذره مغناطسي

الف – قابل اعتمادترين متد براي پيدا كردن تركها سطحي ، خصوصاً تركهاي خيلي ظريف و كم عمق مي باشد .

ب – علائم وجود و يا عدم وجود عيب روي خود قطعه ظاهر مي شود

ج – كنترل سريع بوده و انجام آن آسان مي باشد . اپراتور مي تواند طرز كار را بدون آموزش طولاني يا خيلي فني به آساني بياموزد .

د- محدوديتي براي اندازه يا شكل قطعه مورد آزمايش وجود ندارد .

ه – تركها اگر با ماده خارجي ديگري پر شده باشند نيز در اين روش پيدا مي شوند .

و – در حالت عادي پاك كردن قبلي نمونه لازم نيست .

ز – پوشش نازك رنگ يا ساير پوشش هاي غير مغناطيسي مانع كار نخواهد شد .

ر – در اين متد از تجهيزات الكترومكانيكي استفاده مي شود كه پرداخت و ظرافت چنداني لازم نداشته و مي تواند در كارگاه ساخته شود . نگهداري آن نيز آسان است .

ط- اين متد مي تواند بطور خود كار بكار رود و نسبتاً ارزان است .

محدوديت آزمايش با ذره مغناطيس

الف – اين روش فقط براي مواد فرو مغناطيس قابل استفاده است .

ب – در مورد عيوب غير سطحي دقيق نمي باشد .

ج - ميدان مغناطيسي بايستي در جهتي ايجاد شود كه سطح اصلي عيب را قطع نمايد و اين مسئله ايست كه اپراتور با آن مواجه مي شود و بهمين دليل گاهي به دو مرتبه بازرسي كردن و يا بيشتر نياز دارد .

د - مغناطيسي زدائي پس از انجام آزمايش اغلب ضرورت پيا مي كند

ه – بعد از انجام ازمايش و مغناطيس زدائي ، تميز كردن قطعه و جدا كردن ذرات مغناطيس چسبيده به سطح ممكن است ضروري باشد .

و – هنگام آزمايش قطعات داراي شكل پيچيده توليد ميدان مغناطيس در جهت مناسب اغلب مسئله است .

ز- هنگام آزمايش قطعات ريخته گري شده خيلي بزرگ ، جريان بر ق خيلي زيادي مورد لزوم است .

ر – براي اجتناب از گرم شدن ناحيه و سوختن قطعات با سطوح صيقلي يا در محلهاي تماس برق با اين سطوح مراقبت زيادي لازم است .

ط – براي مغناطيس كردن ، جابجا كردن قطعات ضروري است و اين عمل مخصوصاً وقتي كه تعداد زيادي از قطعات كوچك مورد كنترل واقع مي شوند وقت گير مي باشد .

ي – با وجود اينكه علائم وجود عيب به آساني ديده مي شود ، معهذا گاهي در تفسير علائم تجربه و مهارت لازم است . البته در مقايسه با متدهاي ديگر مثل راديو گرافي و التراسونيك آزمايش با ذره مغناطيسي خيلي ساده تر مي باشد .

تعريف : بازرسي راديوگرافي روشي از آزمايشات غير مخرب مي باشد كه توسط تشعشات راديواكتيو يا پرتو ايكس ساختار داخلي قطعات مورد آزمايش را نمايان مي سازد. در اين روش انرژي از يك سمت وارد قطعه مي شود و از سمت ديگر از آن خارج مي شود و اين انرژي روي وسيله اي (به عنوان مثل فيلم) ثبت مي شود.

اصول : اساس بازرسي راديوگرافي بر مبناي دو اصل مي باشد نفوذ و جذب، در اين روش بايد براي هر قطعه اي انرژي انتخاب شود كه علاوه بر اينكه قابليت نفوذ و عبور از قطعه را داراست مقداري از آن انرژي به ذرات داخل قطعه برخورد كرده و جذب آن قطعه شود.

کاربرد : اكثر قطعات فلزي و غير فلزي، مواد غذايي

مزيت هاي اين روش:

  برروي اكثر قطعات مي توان آزمايش راديوگرافي انجام داد.
  تصوير دائمي به ما مي دهد.
  عيوب داخلي و عيوب مجموعه ها را آشكار مي سازد.
  مقدار حساسيت با تغيير انرژي قابل تنظيم است.

محدوديت هاي اين روش:

دسترسي به دو طرف قطعه مورد نياز است.
قطعات ضخيم به دليل محدود بودن انرژي منابع موجود قابل راديوگرافي نمي باشد.
راديوگرافي برروي قطعات پيچيده مشكل مي باشد.
عيوب موازي با سطح در اين روش قابل تشخيص نمي باشند.

تعريف : روش هاي فراصوتي كاربرد بسيار گسترده اي در تعيين نقص هاي دروني مواد دارند ، با وجود اين از آنها مي توان براي تعيين ترك هاي زير سطحي نيز استفاده كرد. آزمون هاي فراصوتي ،‌افزون بر بازرسي قطعات تكميل شده ،‌براي بازرسي كنترل كيفيت مراحل مختلف توليد قطعاتي همچون لوحه اي نورد شده نيز به كار مي روند . معمولاٌ از اين روش ها براي بازرسي قطعات و مجموعه هاي در حين كار نيز استفاده مي شود .

اصول : در اين روش صوت از ميان محيط هاي جامد به راه هاي مختلف منتشر مي شود، و تغييرات را برروي صفحه دستگاه التراسونيك نمايان مي سازد و به اين طريق اپراتور عيوب داخلي قطعه مورد آزمايش را تشخيص مي دهد.

انواع روشها : وجود نقص را در ماده با استفاده از امواج فراصوتي به وسيله روش عبوري يا بازتاب مي توان آشكار ساخت .

کاربرد : روش هاي فراصوتي كاربرد بسيار گسترده اي در تعيين نقص هاي دروني مواد دارند ، با وجود اين از آنها مي توان براي تعيين ترك هاي زير سطحي نيز استفاده كرد. آزمون هاي فراصوتي ،‌افزون بر بازرسي قطعات تكميل شده ،‌براي بازرسي كنترل كيفيت مراحل مختلف توليد قطعاتي همچون لوحه اي نورد شده نيز به كار مي روند . معمولاٌ از اين روش ها براي بازرسي قطعات و مجموعه هاي در حين كار نيز استفاده مي شود .

مزيت هاي اين روش:

  در اين روش محدوديت ضخامت بسيار كم مي باشد.
  نياز به دسترسي به دو طرف قطعه نمي باشد.

محدوديت هاي اين روش:

  محدوديت عمده اين روش مهارت اپراتور مي باشد.
  روشهاي قديمي از دقت كمي برخوردار مي باشد.

تعريف : تست جريان گردابي يک روش الکتريکي است که فقط در موادرسانا قابل انجام است.محدوده آن از شناخت ترک تا يک محدوده کوچک از صدمات ، اختلاف اندازه ها و اختلاف مواد را دربر مي گيرد.

اصول : وفتي که يک سيم پيچ به سطح يک فلز نزديک شود ، امواج مغناطيسي در داخل فلز توليد جريان الكتريكي ميكند. اين جريانات يک ميدان مغناطيسي را به وجود مي آورند که در برابر ميدان مغناطيسي اصلي مقاومت مي کند. ميدان مغناطيسي توليد شده در درون فلز خود بستگي به صدمات و اختلاف مواد در فلز دارد. مقاومت سيم پيچ پس اندازه گيري و نمايش داده مي شود و اين اختلاف (اختلاف با مقاومت در شرايط ايده آل) اندازه گيري شده و به عنوان عاملي براي تعيين نوع صدمه و يا شرايط ماده مورد استفاده قرار مي گيرد.

کاربرد : به طور عمومي در صنايع هوافضا،اتومبيل سازي ، دريانوردي و صنايع توليدي به کار مي رود.

مزيت هاي اين روش:

  از دقت بالايي برخوردار است.

محدوديت هاي اين روش:

  تنها براي فلزات رسانا كاربرد دارد.
  در فلزات مغناطيس شونده بكار بردن اين روش مشكل ساز مي شود.